Czas pracy kierowcy

Czas pracy kierowcy definiuje się jako okres od rozpoczęcia do zakończenia pracy, w którym pozostaje on na swoim stanowisku do dyspozycji pracodawcy i wykonuje powierzone mu zadania. Do czasu pracy wlicza się wszystkie czynności wykonywane w ramach obowiązków służbowych, a nie wyłącznie prowadzenie pojazdu. Obejmuje to między innymi:

• nadzór nad załadunkiem i rozładunkiem lub bezpośredni udział w tych czynnościach,
• obsługę dokumentacji przewozowej i formalności administracyjne,
• codzienną obsługę techniczną pojazdu i naczepy,
• okresy oczekiwania na załadunek lub rozładunek, gdy kierowca pozostaje na stanowisku pracy.

Tachograf cyfrowy precyzyjnie rejestruje każdą aktywność kierowcy, co umożliwia kontrolę zgodności z przepisami. Przedsiębiorstwo transportowe musi regularnie pobierać dane z kart kierowców (co 28 dni) i tachografów (co 90 dni) oraz przechowywać je przez 12 miesięcy. Należy jednak pamiętać, że pełna ewidencja czasu pracy kierowcy-pracownika, zgodnie z art. 25 ust. 6 pkt 2 ustawy o czasie pracy kierowców, musi być archiwizowana przez okres aż 10 lat. W przypadku kierowców wykonujących przewozy na podstawie innych umów (np. zlecenie, B2B), okres ten wynosi 2 lata.

Dzienny czas pracy i jazdy kierowcy

Dzienny czas prowadzenia pojazdu nie może przekroczyć 9 godzin. Przepisy dopuszczają jego wydłużenie do 10 godzin, jednak nie częściej niż dwa razy w tygodniu.

Tygodniowy i dwutygodniowy limit czasu jazdy

Tygodniowy czas prowadzenia pojazdu, liczony od godziny 00:00 w poniedziałek do 24:00 w niedzielę, nie może przekroczyć 56 godzin. Łączny czas prowadzenia pojazdu w ciągu dwóch następujących po sobie tygodni jest ograniczony do 90 godzin. W praktyce oznacza to, że wykorzystanie limitu 56 godzin w jednym tygodniu automatycznie redukuje dostępny czas jazdy w kolejnym do 34 godzin.

Całkowity tygodniowy czas pracy, obejmujący wszystkie obowiązki zawodowe, nie może przekraczać przeciętnie 48 godzin w przyjętym okresie rozliczeniowym (standardowo do 4 miesięcy). Dopuszczalne jest jego wydłużenie do 60 godzin w danym tygodniu, pod warunkiem że średnia w całym okresie rozliczeniowym nie przekroczy ustalonego progu 48 godzin.

Obowiązkowe przerwy i odpoczynki kierowcy

Po każdych 4,5 godzinach nieprzerwanego prowadzenia pojazdu kierowca musi wykorzystać przerwę trwającą co najmniej 45 minut. Przerwę tę można podzielić: pierwsza część musi trwać minimum 15 minut, a druga minimum 30 minut.

Regulacje precyzują również zasady odpoczynku dobowego. Kierowca ma do dyspozycji trzy rodzaje odpoczynku dobowego:

• regularny odpoczynek dobowy – trwający nieprzerwanie 11 godzin,
• dzielony odpoczynek dobowy – podzielony na dwie części: pierwszą trwającą minimum 3 godziny i drugą trwającą minimum 9 godzin,
• skrócony odpoczynek dobowy – trwający nieprzerwanie co najmniej 9 godzin, jednak nie więcej niż trzy razy między dwoma tygodniowymi okresami odpoczynku.

Odpoczynek tygodniowy musi rozpocząć się nie później niż po zakończeniu sześciu 24-godzinnych okresów od rozpoczęcia pracy. Występuje w dwóch wariantach: jako regularny (minimum 45 godzin) lub skrócony (minimum 24 godziny). Każde skrócenie odpoczynku tygodniowego trzeba zrekompensować. Kierowca musi odebrać ten dodatkowy czas jednorazowo, dołączając go do innego odpoczynku trwającego co najmniej 9 godzin. Ma na to czas do końca trzeciego tygodnia po tygodniu, w którym skrócił odpoczynek. Odmienne zasady obowiązują m.in. w przypadku załóg dwuosobowych oraz transportu z wykorzystaniem promu lub pociągu.

Uwaga: Od 31.12.2024 r. okres kontroli drogowej danych z tachografu obejmuje 56 dni. Pamiętaj również o zakazie odbierania regularnego odpoczynku tygodniowego w kabinie pojazdu

Do czasu pracy wlicza się również obowiązkową przerwę trwającą 15 minut, jeśli dobowy wymiar czasu pracy wynosi co najmniej 6 godzin. Z czasu pracy wyłączone są natomiast okresy dyżuru, podczas którego kierowca nie wykonuje żadnej pracy, a także nieprzerwane odpoczynki dobowe i tygodniowe.

Czas pracy w porze nocnej i w podwójnej obsadzie

Jeśli praca jest wykonywana w porze nocnej, czyli w wyznaczonym przez pracodawcę 4-godzinnym przedziale między 00:00 a 07:00, dobowy czas pracy kierowcy nie może przekroczyć 10 godzin. Limit ten obejmuje sumę czasu prowadzenia pojazdu oraz wszystkich innych czynności zawodowych.

W przypadku jazdy w załodze (podwójnej obsadzie), cykl rozliczeniowy może trwać 30 godzin, a nie standardowe 24. Warunkiem jest, aby w tym cyklu każdy z kierowców wykorzystał co najmniej 9 godzin nieprzerwanego odpoczynku dobowego. Czas spędzony na miejscu pasażera w trakcie jazdy pojazdu jest kwalifikowany jako okres dyspozycyjności (dyżur) i nie jest zaliczany do odpoczynku.

Konsekwencje przekroczenia czasu pracy

Naruszenie norm czasu pracy kierowcy skutkuje nałożeniem kar finansowych zarówno na kierowcę, jak i na przedsiębiorstwo transportowe.

Organem uprawnionym do kontroli jest przede wszystkim Inspekcja Transportu Drogowego (ITD), która przeprowadza weryfikacje na drodze oraz w siedzibie firmy. Podstawą do oceny zgodności z przepisami są dane zarejestrowane przez tachograf. Taryfikator kar precyzyjnie określa wysokość mandatów za poszczególne naruszenia.

Dodatkowe obowiązki kierowcy pojazdu ciężarowego

Dostaliśmy od naszego czytelnika pytanie w komentarzu i postanowiliśmy nieco rozwinąć temat:

(…) jak wygląda sytuacja w momencie kiedy oprócz jazdy w tygodniu, tata wykonuje dla tej samej firmy jakieś czynności dodatkowe ? W sensie jakieś spawania etc. (…) np. tata przyjechał do domu po trasie w piątek. W sobotę jedzie do firmy coś tam porobić, bo go proszą…. Jest to w porządku?

Zgodnie z Kodeksem pracy, pracownik jest zobowiązany do sumiennego i starannego wykonywania pracy oraz do stosowania się do poleceń pracodawcy dotyczących pracy, o ile nie są one sprzeczne z przepisami prawa lub umową o pracę (Art. 100). Wśród obowiązków pracownika znajduje się przestrzeganie czasu pracy, regulaminu pracy oraz przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

Jeśli warunki pracy nie odpowiadają przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy, pracownik ma prawo powstrzymać się od wykonywania pracy (Art. 210). Jest to szczególnie ważne, jeśli praca stwarza bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia pracownika lub innych osób.

Jeśli pracownik zdaje sobie sprawę, że jego stan fizyczny lub psychiczny (np. zmęczenie po ciężkiej trasie) może stwarzać zagrożenie podczas wykonywania dodatkowych zadań, powinien powiadomić o tym pracodawcę. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyżego, powstrzymywanie się od wykonywania niebezpiecznej pracy może stanowić obowiązek pracownika w trosce o dobro pracodawcy.

Co więcej, kierowcy ciężarówek są wymienieni w rozporządzeniu dotyczącym prac wymagających szczególnej sprawności psychofizycznej. Oznacza to, że jeśli stan psychofizyczny kierowcy nie zapewnia bezpiecznego wykonywania pracy, ma on prawo powstrzymać się od jej świadczenia.

Podsumowując, jeśli kierowca po powrocie z trasy czuje się zbyt zmęczony lub uważa, że dodatkowe czynności w weekend mogą stwarzać zagrożenie dla jego zdrowia lub innych, powinien powstrzymać się od wykonywania tych czynności i poinformować o tym pracodawcę. Ważne jest również, aby pracodawca zapewnił pracownikowi odpowiednie warunki do wypoczynku między kolejnymi zmianami pracy.